Bulgarije heeft Roma hard nodig

DePers 20-1-2012

Bulgarije dreigt leeg te lopen. Maar wie betaalt straks de kosten voor de groeiende groep ouderen?

DePers 20-1-2012

Op de weg naar het ‘zigeunergetto’ Fakulteta in Sofia zeult een groepje Romakinderen met karton en ijzer. Hun haren zijn aan elkaar geklit, ze dragen lompen en kapotte gympies. Nog niet zo lang geleden stond hier een jeep met politieagenten. Ze ‘beschermden’ de Roma tegen opgefokte rechts-extremistische Bulgaren. Aanleiding was een rel in het Zuid-Bulgaarse dorpje Katunitsa, waar Roma eind september een Bulgaarse jongen doodreden. Woedende Bulgaren staken het huis van gypsybaas Kiril Rasjkov in brand. In het hele land gingen mensen de straat op tegen de ‘zigeuners’.  De protesten zouden zijn ingefluisterd door Romafobe partijen als Ataka. Er kwamen immers gemeentelijke- en presidentsverkiezingen aan.  De politiewagens die premier Boyko Borissov inzette, waren eveneens een verkiezingsstunt, meenden criticasters. Bedoeld om ‘Romazieltjes’ te winnen.

De meeste Bulgaren zien niets in rechtsextremistische partijen als Ataka. Maar ook zij zijn ‘Roma-moe’. De bewoners van de flats tegenover Fakulteta hielden afgelopen zomer noodgedwongen hun ramen dicht. Roma gooiden elke avond elektriciteitsdraden op een vuur om het plastic te smelten. Het resterende koper verkochten ze. “Dat ze oprotten”, klaagt een van hen.

Toch heeft Bulgarije de Roma hard nodig. Het aantal inwoners neemt in rap tempo af. De Europese Commissie becijferde dat het aantal inwoners in 2050 nog slechts 5,1 miljoen bedraagt. Nu zijn dat er 7,3 miljoen. Sinds 1989 emigreerden 1,2 miljoen Bulgaren naar het buitenland. En die groep blijft groeien. Dit ‘gat’ wordt nauwelijks opgevuld: Bulgaarse vrouwen baren gemiddeld slechts 1,4 kinderen.

Maar Bulgarije vergrijst eveneens snel: er zijn nu al 2 miljoen gepensioneerden. Hoe moet die slinkende groep jongeren het geld voor de verzorging van al die ouderen, plus de zieken en armlastigen ophoesten?, vragen demografen als Reiner Klingholz, zich vertwijfeld af. De directeur van het Berlijn-instituut voor Bevolking en Ontwikkeling wijst op een extra factor: het tekort aan immigranten. “Een land als Nederland telt veel jonge immigranten, waardoor de balans nog een tijd positief blijft. Bulgarije is een doorgangsland. Blijven doen migranten er niet.”

De oplossing is, zo meent hij, te vinden bij de Bulgaarse minderheden, de Turken en de Roma. Een Romavrouw baart gemiddeld 3 kinderen. Zorg ervoor dat die werk vinden. Het is ook de conclusie van een recent onderzoek van de Wereldbank: de inzet van Roma op de arbeidsmarkt kan Bulgarije demografisch en economische voordelen brengen.

Maar juist daar wringt de schoen. De meeste Roma in Bulgarije verkeren in ellendige omstandigheden: marginalisering, verpaupering, gettoïsering. Slechts 20 procent heeft een officiële baan. Het gros van de kinderen heeft geen middelbare schooldiploma, een deel maakte zelfs de lagere school niet af. Ilona Tomova, de bekendste Bulgaarse Romadeskundige, luidt al jaren de alarmbel. “Die kinderen moeten straks ons pensioensysteem, de gezondheidszorg en het onderwijs dragen. Hoe kan dat als ze analfabeet zijn?”

In de afgelopen twintig jaar zijn er miljoenen euro’s in programma’s en projecten gestoken. Het haalde nauwelijks wat uit. De redenen zijn veelvuldig: te gefragmenteerde hulp, corruptie, onkunde. Maar bovenal een beschamend gebrek aan politieke wil, meent Tomova. “Politici gaan vlak voor de verkiezingen de Romawijken in. Daarna laten ze de Roma stikken.”  Een visie op integratie heeft Bulgarije nooit gehad, meent Alekseij Pamporov, sociologisch onderzoeker bij het Open Society Institute. Vooral in onderwijs – volgens hem de crux voor integratie – is nooit constructief geïnvesteerd. “We hebben ze opgeleid, heet het als 200 Romavrouwen in een dorp van 3000 inwoners een kappersopleiding volgden. Maar die komen natuurlijk nooit aan de bak. ”

‘Bulgaren hebben geen vertrouwen meer in de integratieprogramma’s voor Roma’, vertelde minister van Binnenlandse zaken Tsvetan Tsvetanov en hoofd van de Nationale Raad voor integratie aan de pers. De centrum-rechtse regering vaart daarom een liberalere koers, en zet in op Roma die ‘wel willen’. Socioloog Pamporov vreest voor polarisatie. ‘De hoogstverantwoordelijke voor integratie  heeft het op tv over ‘zigeunercriminaliteit’. Dat is een vrijbrief voor anderen om zich ook in dit soort stereotypen te uiten.’

Ook Tomova is somber gestemd. Eind november lanceerde de Nationale Raad een integratie-strategie voor de Roma tot 2020. De Europese Commissie wil dat alle 27 EU-lidstaten zo’n strategie ontwikkelen.  In die van Bulgarije staan tal van ‘targets’ op gebied van onderwijs, huisvesting, gezondheidszorg en arbeid. Maar de strategie is nog niet aangenomen door de ministerraad en het parlement. Tomova verwacht turbulentie. Ook in Brussel. “Landen als Polen en Tsjechie zetten extra geld opzij voor de uitvoering van de strategie. Bulgarije niet. Daar zal de Commissie de Bulgaren nog over willen spreken, denk ik.”

Asja Krastova (29) heeft andere zorgen. Ze is een van de weinige Romavrouwen die wel de middelbare school afmaakte. Op de grootste markt van Sofia verkoopt ze ondergoed, zeven dagen per week van acht tot acht. Ze verdient net genoeg om eten en kleding te kopen voor haar vierjarige kind en haar moeder. Hoe kunnen Roma volgens haar het beste integreren? ‘Door onderwijs natuurlijk.” Haar kind moet naar de universiteit kunnen. Het liefst in het buitenland. Want dat is een ding wat zeker is. “Zodra de kans zich voordoet, ben ik hier weg.”

(kader)

Onduidelijke aantallen

Niemand weet hoeveel Roma er precies in Europa wonen. De schattingen lopen uiteen van 9 tot 18 miljoen. Bij volkstellingen geven Roma liever aan dat ze bijvoorbeeld Bulgaars zijn. In Bulgarije leven officieel 325 343 Roma (volkstelling 2011). Inofficieel zouden het er 870.000 zijn.



Tags: ,

Gerelateerd

‘Pure maffia is het’

Bulgarije lijkt zich meer af te keren van de Europese Unie

Tijdschrift Donau

Europa kan zijn grootste minderheid niet beschermen

Bang Nederland

Bulgaren vrezen voor ‘zigeunerland’

“Een gehandicapt kind is hier niets waard”

Kritiek op Roma-uitzetting door Frankrijk is hypocriet

In Bulgarije. Een vertwijfelde natie op weg naar Europa

Waarom niet Bulgarije?

‘Hot spot’ Sofia

Vertragend, maar niet rampzalig

Economische crisis in Bulgarije

Simeon van Saksen-Koburg-Gotha: Opkomst en ondergang van een verloren zoon

Bulgarije worstelt met zijn Turkse verleden