‘Pure maffia is het’

Over de ‘ont-democratisering’ van Bulgarije.

In De Groene Amsterdammer, 12 september 2013

De familie van de dode heeft een formidabele plek uitgezocht: vanaf het grasveld in het pittoreske dorpje Arbanassi, heb je een majestueus zicht op het dal waar de stad Veliko Tarnovo zich uitspreidt. De dode heeft boeiende buren. Aan de linkerkant ligt de voormalige residentie van communistisch dictator Todor Zjivkov, nu een hotel met de patserige naam Arbanassi Palace. Rechts een schattig klein klooster. Een metershoog hek spant zich om het grasveld. In de tuin van het klooster wiedt een tuinman onkruid. Op de vraag over een ingang naar de graftombe, schudt hij zijn hoofd. ‘Er is een klein poortje, maar de sleutel daarvan heeft zijn vrouw. En die zit in Amerika.’ De man grinnikt. ‘Hij ligt er eenzaam en verlaten.’

Hij, dat is Ilija Pavlov, een van de rijkste mannen in de postcommunistische geschiedenis van Bulgarije en volgens velen de eerste echte maffiabaas met een geschat vermogen van minimaal 1,5 miljard. Pavlov was oprichter en eigenaar van Multigroup: een kluwen van bedrijven in zowat alle sectoren van de Bulgaarse economie: van de metallurgische industrie tot de vastgoedsector. In hoogtijdagen werkten er 12000 mensen voor het conglomeraat. Pavlov vergaarde zijn kapitaal voornamelijk via Holding Companies van Multigroup volgens zogenaamde spinconstructies. Via deze firma’s verliep zowel de aankoop van grondstoffen als de verkoop van het eindproduct van onder meer staatsfabrieken. Hij zou zich daarnaast begeven in de onderwereld, maar waar hij zich precies mee bezig hield is nooit helder geworden.


Toen Pavlov op de avond van 7 maart 2003 even op straat stond te telefoneren schoot een scherpschutter een kogel door zijn hart. De ‘koning van Bulgarije’ was immens populair in Bulgarije, zo bleek tijdens de herdenkingsdienst in een orthodoxe kerk in hartje Sofia. Onder de duizenden aanwezigen bevonden zich prominente zakenlieden en politici waaronder Achmed Dogan, de leider van de DPS (Beweging voor Rechten en Vrijheid), die de Turkse minderheid in Bulgarije vertegenwoordigt en Roemen Petkov, de latere minister van Binnenlandse zaken. Voor de lijkkist liep de Bulgaarse patriarch, de hoogste leider van de Bulgaarse orthodoxe kerk. Daarnaast treurden er opvallend veel bodybuilders in zwarte kostuums, met zwarte zonnebril, een gouden kruisje om de hals.

De staat als drugsproducent

Het curriculum vitae van Pavlov is een blauwdruk voor veel maffiabazen in de geschiedenis van de Bulgaarse georganiseerde misdaad. Pavlov begon zijn carrière in de jaren zeventig als professioneel worstelaar. Dat leverde hem extraatjes op als een eigen auto en appartement, maar vooral gunstige vrazki (contacten). In 1982 trouwde Pavlov met de dochter van een van de hoogste chefs binnen de Bulgaarse Staatsveiligheidsdienst ofwel Darzjavna Sigurnost (DS). Hierdoor kreeg hij toegang tot de netwerken waarop hij later zijn imperium kon bouwen.

‘De DS is de kiem van de huidige georganiseerde misdaad in Bulgarije’, zegt Christo Christov, een Bulgaarse onderzoeksjournalist die veelvuldig is gelauwerd vanwege zijn graafwerk in het communistisch verleden. Christov  – lichtbruin haar in een strakke boblijn, energiek gesticulerend – vertelt op een terras in Sofia een verhaal dat Bulgaarse politici volgens hem nogal eens ‘vergeten’.

In de jaren zestig had de Communistische Partij harde valuta nodig voor de leeglopende staatskas. Toenmalig dictator Todor Zjivkov besloot daarom dat hoge partijbonzen ‘private’ ondernemingen mochten oprichten, die zaken konden doen met onder meer het westen. Deze nieuwe firma’s  hielden zich bezig met allerlei soorten handel: wapens, maar ook antiek, kunst en soft- en hardware. Op papier waren deze ondernemingen legaal, off the record ging het om pure smokkel. In het westen stonden de firma’s in onder meer Liechtenstein geregistreerd met een postadres. Zodra de goederen op Bulgaars grondgebied waren kregen ze dekking van een speciale afdeling binnen de Staatsveiligheidsdienst met de naam ‘geheime doorvoer’. Die zorgde voor een gemakkelijk passeren van de Bulgaarse grenzen, vooral die met NAVO-lidstaat Turkije.

In die tijd begon Bulgarije tevens met de productie van Captagon, een synthetische drug die aanvankelijk legaal was, maar later verboden werd door de WHO. Bulgarije bleef ook na het verbod produceren. Christov: ‘De Bulgaarse staat verdiende daar jaarlijks circa 12 miljoen dollar aan.’ De drug vond vooral afnemers in het Midden-Oosten. Heroïne uit die contreien belandde via Bulgarije op de West-Europese markt. Via dezelfde kanalen gleed ook andere smokkelwaar.


Privatisering van smokkelkanalen

In november 1989 moest dictator Todor Zjivkov het veld ruimen. Een ‘revolutie’ was dat geenszins. Terwijl er in buurland Roemenië koppen rolden, ging er in Bulgarije een andere communist achter het stuur zitten. In het wetteloze rauwe kapitalisme dat volgde ‘privatiseerden’ diverse groeperingen met connecties in de veiligheidsdienst de oude smokkelkanalen.

Na 1989 zaten bovendien duizenden politieagenten en worstelaars zonder werk. Ze werden ingezet als bodyguards van meer ervaren gangsters of als instrumentarium om onwillige zakenlieden af te persen. Slimmere vratove (dikke nekken) startten hun eigen business, daarbij geholpen door corrupte ambtenaren en politici.

Beveiliging – een sjieke naam voor afpersing  - bleek een lucratieve business. Er ontstonden tal van schimmige verzekeringsmaatschappijen met namen als VIS en SIK, waarvan de leden de eerste stappen zetten in de onderwereld van drugssmokkel, vrouwenhandel, valsmunterij en witwassen.


EUtoetreding

Begin 2006, een jaar voor de toetreding van Bulgarije tot de Europese Unie, publiceerden Bulgaarse kranten een lijst met de maffiadoden van de tien jaar ervoor: meer dan 150 in totaal. Vooral in de drugswereld legden gangsters met poëtische bijnamen als De Dokter, De Haakneus en De Pony elkaar om, dikwijls op klaarlichte dag, in een ijscafé of voor het oog van schoolgaande kinderen. Diverse ex-criminelen waagden zich aan een nieuw bellettristisch genre, dat van de crimi-romans met halve feiten. Twee van hen kregen een kogel. Misdaadverslaggeefster Anna Zarkova kreeg in 1998 zoutzuur in haar gezicht, toen ze op een bus wachtte. Slechts een handvol moordenaars verdween achter de tralies.

Hetzelfde jaar kwam de Duitse toponderzoeker op het gebied van de georganiseerde misdaad Klaus Jansen met een alarmerende conclusie : Bulgarije was niet klaar om in 2007 toe te treden. In opdracht van de EU had Jansen de strijd tegen de georganiseerde misdaad in kaart gebracht. Het land ontbeerde, zo meende hij, moderne methoden om de georganiseerde misdaad, met name drugssmokkel en witwassen, aan te pakken. De politie gaf geen blijk van de wil om boeven op te pakken. En er waren nieuwe anti-misdaad wetten, maar die stonden vooral op papier. Er brak een discussie los. De toenmalige minister van Binnenlandse zaken Roemen Petkov vond dat de Duitse onderzoeker overdreef. De Europese Commissie zat vast aan al eerder gemaakte afspraken en aan de ‘tandem’ die Bulgarije vormde met het overigens ook niet maffiavrije Roemenië: ze moesten samen de EU in fietsen.

Er werd een compromis gevonden: naast meer technische hulp voor onder meer betere grenscontroles legde de Commissie Bulgarije en Roemenië een speciaal ‘Mechanisme voor Coöperatie en verificatie’ (MCV) op, waarbij de landen gemonitord zouden worden op corruptie en georganiseerde misdaad.

De toetreding heeft de strijd tegen de georganiseerde misdaad zeker bevorderd, zegt Tichomir Bezlov, senior analist georganiseerde misdaad bij het Centrum voor Democratisch Onderzoek in Sofia. Er ontstond een betere samenwerking tussen de politiediensten en betere controle aan vooral de Turkse en Servische grens: de buitengrenzen van de EU. ‘De contrabande van zowel drugs als sigaretten en mensenhandel verminderde aanzienlijk. In 2005-2006 was Bulgarije bijvoorbeeld nummer een als het gaat om dat laatste. Dat is niet meer zo.’

Sinds de toetreding hoor je minder kogels fluiten, al heeft dat volgens misdaadverslaggevers meer te maken met het ‘zelfreinigend vermogen’ van de Bulgaarse penoze dan met de EUtoetreding, zoals Yovo Nikolov, journalist bij kwaliteitskrant Kapital meldt. ‘Een aantal van de drugsbazen ging op in internationale misdaadgroeperingen.  In eigen land zijn de kaarten verdeeld.’


Het betekent geenszins dat de maffia aan het verdwijnen is. Integendeel: de gangsters van toen maken nu vooral geld met witwaspraktijken, witteboordencriminaliteit en fraude, waaronder fraude met EU subsidies.  Uit een in 2012 uitgebracht rapport van het Centrum voor Democratisch Onderzoek bedroeg de omzet op de drugsmarkt bijvoorbeeld in 2010 en 2011 naar schatting 350 miljoen leva (175 miljoen euro). De euri binnengehaald met  witteboordencriminaliteit en witwassen bedroegen minstens twee keer zoveel. ‘De meeste Bulgaarse criminele netwerken wassen nu hun geld wit via legale firma’s’, aldus de auteurs van het rapport. ‘Als resultaat daarvan is de penetratie van georganiseerde misdaad in de legale economie aanzienlijk groter in Bulgarije dan in West-Europese landen.’  Kortom: gangsters zijn directeuren en managers geworden. De misdaad in Bulgarije heeft er een nieuw gezicht bijgekregen.


Nieuwe demonen

Dat gezicht kom je tegen aan de Bulgaarse Zwarte-Zeekust. Daar, aan de geelgrijze stranden van de havenstad Varna, rijgen zich talloze restaurants, casino’s en bars aaneen. Op deze zachte zomeravond hangt de geur van Las Vegas in de lucht. Onder plastic palmbomen nip een schaars gekleed meisje met onnatuurlijk grote borsten wellustig aan een cocktailglas. Een steenworp verderop spelen gespierde mannen in ontbloot bovenlijf volleybal.

Hier heerst TIM, een acroniem van Tichomir, Ivo en Marin, drie miljonairs die volgens de Bulgaarse site miljonerite.com goed zijn voor 500 miljoen euro. De drie startten hun carrière in de jaren negentig als autodieven en klommen de bovenwereld in met de overname van tientallen ondernemingen aan met name de Zwarte Zeekust. De lijst firma’s die TIM zelf of via holding companies bestiert beslaat inmiddels meer dan vier pagina’s: havens, banken, graanfabrieken, mijnen, voetbalclubs, lokale tv- en radiostations en kranten alsmede de nationale luchtvaartmaatschappij Bulgaria Air.

‘Alles is hier direct of indirect in handen van TIM’, zegt Kalina Miteva. De blonde twintiger – lange paardenstaart, baseball-pet en korte spijkerbroek – is actief lid van De Groenen. De werkwijze van TIM is eenvoudig, weet ze. Bij de aankoop van private bedrijven, moeten de kopers  ‘op audiëntie’  komen bij TIM.  Wie niet wil verkopen, krijgt een waarschuwing. ‘Deze formule geldt voor alle bedrijven, tevens buitenlandse’. De gemeenteambtenaren van Varna en vooral de burgemeester delen in de winst, in de vorm van geld of vriendendiensten.

Het meest stinkende voorbeeld hiervan is ‘Laan 1’: een project waarbij het conglomeraat een stukje onbedorven kust wil volplempen met kitscherige horeca. De grond is een aantal jaren geleden door de gemeente Varna verkocht aan Holding Varna AD, een van de holding companies van TIM. Terwijl deze gemeentegrond in principe niet verkocht mocht worden. Corrupte ambtenaren hadden de kadastertekeningen zo ‘aangepast’, aldus Miteva, dat de verkoop ineens wel mogelijk was.

En zo zijn er meer ‘vreemde’ zaken. Als een klein duimpje strijdt Miteva al jaren tegen de reus. Haar meest effectieve wapen is de wet op de Toegang tot informatie. Het duurt soms jaren, maar ze krijgt er documenten mee boven water die bewust blijken te zijn achtergehouden.  In het geval van Laan 1 bundelt ze haar krachten met diverse NGO’s. Gezamenlijk klopten ze aan bij het Openbaar Ministerie. ‘We melden dat het kadaster gemanipuleerd werd.’ Het haalde niets uit. ‘Een aantal medewerkers van het kadaster werd verhoord. Die vertelden dat alles in orde was en dat was het.’ In 2009 volgde een brief naar de regering in Sofia en de hoofdofficier van justitie met het verzoek om de verkoop van de kusstrook te onderzoeken. Miteva kreeg geen antwoord. Het verbaast haar niets. ‘TIM wordt al twee kabinetten lang ondersteund door politici.’

Het is niet ongevaarlijk wat ze doet. ‘Mijn zwager huurt een firma. Een tijd geleden dwong TIM zijn huurbaas om het huurcontract op te zeggen. Toen mijn zwager weigerde, moest hij op bezoek komen bij een advocaat van een van de TIM-Holdings. Die liet hem dossiers zien over mij en mijn gezin, met de mededeling: “Zeg tegen Kalina dat ze ophoudt, we willen niet dat jij problemen krijgt”.’ Ze zwijgt even. ‘Pure maffia is het.’


Andere terminologie

Haar mening wordt lang niet overal gedeeld. Op internetfora prijzen diverse bewoners van Varna de TIM-groep ‘die eindelijk wat doet voor Bulgarije’ en ‘die duizenden mensen werk geven in deze tijden van crisis’. Ook diverse Bulgaarse ‘maffiadeskundigen’ definiëren de TIMgroep niet als een criminele groepering, laat staan maffia. TIM zou volgens hen geen bewezen banden met smokkaars van drugs – of vrouwenhandel hebben. En nooit gelieerd zijn aan contract killings.  De TIM holdings betalen gewoon belasting en veel gerenommeerde buitenlandse bedrijven doen zaken met TIM. Kortom: er is geen hard bewijs dat TIM de wet overtreedt. ‘TIM is extreem voorzichtig. De medewerkers ervan zullen niet snel meer de oude instrumenten van afpersing of zelfs contract killings gebruiken om hun doel te bereiken’, meent senior analist Bezlov, die de groep eerder een ‘oligargische structuur’ noemt dan georganiseerde misdaad. ‘Ze doen zaken met buitenlandse partners en die doen onderzoek voordat ze een deal sluiten.’ Maar hoe zit het dan met die bedreigingen waar Miteva het over heeft?  ‘Ze gebruiken hun reputatie en dat is genoeg.’

Nieuwe demonen

Het is precies wat de Duitse onderzoeksjournalist Jürgen Roth bedoelt als hij het heeft over ‘de nieuwe machtsstructuren in Europa’ . De 68-jarige Roth schreef meer dan tien boeken over de Duitse, Russische en Oosteuropese maffia en legde ook de georganiseerde misdaad in Bulgarije onder de loep. Hij sprak – anoniem – tientallen ex-gangsters, politieagenten, rechters en hoge ambtenaren in diverse ministeries en zette hun getuigenissen in het boek ‘De nieuwe demonen’’, dat in 2008 verscheen. ‘Deze nieuwe machtsstructuren zijn zowel onder- als bovengronds totaal oncontroleerbaar’, schrijft hij daarin. ‘Geweld is overbodig. Ze bereiken hun doelen door de geluidloze effectiviteit van corruptie en afpersing. En dit geldt zeker voor Bulgarije.’

TIM is bij uitstek zo’n nieuwe maffiastructuur, schrijft hij later in een persoonlijke mail. ‘Het is op dit moment de machtigste criminele organisatie in Bulgarije. De groep wast geld wit via banken, verzekeringsmaatschappijen, havenbedrijven en vastgoedfirma’s. Anderen spreken dat misschien tegen, maar mijn bronnen in het ministerie van Binnenlandse Zaken liegen daar niet over.’

Intensiever dan in Italië

Kun je Bulgarije vergelijken met Italië als het gaat om de georganiseerde misdaad? Nee, zegt Roth. Je voelt in Bulgarije de bries van de Siciliaanse maffiacultuur, maar verder zijn de verschillen groot.  ‘De Italiaanse maffia is internationaal veel actiever en heeft in Europa veel meer invloed.  Bovendien beheerst ze in Italië hele landsdelen en dat is in Bulgarije – afgezien van de Zwarte Zeekust – niet het geval.’

Toch ‘overtreft’ Bulgarije Italië op andere gebieden, zegt Roth resoluut. ‘De contacten met politici zijn in Bulgarije veel intensiever. En in tegenstelling tot Italië onderneemt het justitiële apparaat en de  politie in Bulgarije bijzonder weinig tegen criminele structuren.’

Roth heeft ontegenzeggelijk gelijk. Wie de moderne geschiedenis van de Bulgaarse georganiseerde misdaad induikt, komt terecht in een stinkende poel van dwarsverbanden, netwerken en contacten tussen de georganiseerde misdaad, economische groeperingen en Bulgaarse politici. Met als hoogtepunten de contacten van twee ministers uit het kabinet van Simeon Sakskoboergotski (2001-2005) met drugsbaas Ivan Todorov – De Dokter. Ze werden door Bulgaarse fotojournalisten gekiekt op het luxueuze jacht van De Dokter in Monaco. En de riekende praktijken van ex-minister van Binnenlandse Zaken Roemen Petkov (2005-2009) die volgens diverse bronnen van Jürgen Roth vrazki zou hebben gehad met high-profile mafiosi waardoor hij verstrikt raakte in de handel met amfetaminen. En dan is er nog Achmed Dogan – geheim agent SAVA in communistische tijden – de leider van de DPS, de partij van de Turkse minderheid, die coalitiepartner was in zowat alle kabinetten en die volgens diverse mediabronnen steekpenningen aannam van economische groeperingen in de energiesector.


Het Bulgaars justitieel systeem functioneert in praktijk als een marionet van deze politieke en economische bazen. Het komt veelvuldig voor dat mensen – ook politici – worden opgepakt of aangeklaagd maar direct of in hoger beroep worden vrijgesproken. ‘Het Openbaar Ministerie vervolgt alleen die mensen die een risico vormen voor de aan de macht zijnde politici’, zegt Roth. Een deel van de rechters en advocaten wil de eigen zakken vullen en draait mee in het criminele circuit: tekenen daarvan waren de moorden op een aantal van hen. Anderen zijn bang voor ontslag of represailles. Roth noemt de amfetamine-affaire rondom ex-minister Roemen Petkov illustratief voor die angst. ‘Daar waren getuigenissen van. Toch zit hij nog in de politiek.’


Moraalridder Borissov

Vanuit de politiek komt er – natuurlijk – tegenspraak. Geschermd wordt met de arrestatie van de Naglite (de onbeschoften), een bende die in totaal meer dan 25 mensen ontvoerde op een bijzonder wrede manier. Met de eis van het losgeld – dat soms opliep tot 500 miljoen euro – werd een afgesneden pink of oor in een envelopje meegestuurd naar de familie.  In 2009 werd het gros van de bende achter de tralies gezet. De actie was de trots van Bojko Borissov, die van 2001 tot 2005 als  hoogste ambtenaar binnen het ministerie van Binnenlandse zaken verantwoordelijk was voor de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad en vanaf 2009 tot begin dit jaar premier.

Borissov pakte de georganiseerde misdaad flink aan, zeggen aanhangers. ‘Er was de laatste jaren intensieve samenwerking tussen Interpol en OLAF, de fraudebestrijdingsdienst van de Europese Commissie.’ In 2008 schreef de Europese Commissie een vilein rapport over het gesjoemel met EUsubsidies. Als sanctie blokkeerde de commissie meer dan 500 miljoen euro aan fondsgelden. Borissov zorgde ervoor dat de onderhandelingen over nieuwe subsidies weer gestart zijn.

Maar critici wijzen erop dat er de laatste tien jaar op de keper beschouwd van de meer dan 150 maffiamoorden slechts een handvol is opgelost.  Opmerkelijke verbanden, zoals het feit dat Multigroupbaas Ilija Pavlov geen voet aan wal kreeg in Varna, de thuishaven van TIM, zijn nooit serieus onderzocht.  En zeker op politiek niveau is er enkel plankton gevangen. En dat is niet zo vreemd, want ‘moraalridder’ Borissov zou zelf ook vuile handen hebben. De stoere politicus komt immers uit dezelfde klei als diverse  maffiabazen. Hij was karatekampioen tijdens het communisme, richtte een verzekeringsmaatschappij op begin jaren negentig en was daarna onder meer bodyguard van voormalig dictator Todor Zjivkov, wat hem de nodige contacten bezorgde.


Verliezen

West-Europese landen als Nederland maken zich zorgen over Bulgarije. Burgers vragen zich af waar hun belastinggeld naartoe gaat en of Bulgaarse criminelen meekomen als per 1 januari 2014 de grenzen voor Bulgaarse arbeiders opengaan. Zeker sinds de ‘Bulgarenfraude’, waarbij Roma uit Bulgarije fraudeerden met zorgtoeslagen,  zit de angst er goed in. Misdaadverslaggever Nikolov waait die angsten weg. De Bulgarenfraude heeft volgens hen niets van doen met de georganiseerde misdaad. ‘Dat ging meer om een groepje Roma uit een specifiek dorp dat wat mensen in Nederland kende.’ De echte Bulgaarse criminele groeperingen, zijn al lang in Nederland en relatief ongevaarlijk. ‘Jullie kunnen je beter zorgen maken over de Chinese en Albanese maffia’, meent Jürgen Roth.

Slachtoffer van de maffia is vooral de Bulgaarse bevolking. Volgens het Centrum voor Democratisch Onderzoek verliest Bulgarije minstens 1,7 miljard euro door de activiteiten van criminelen: 4,7 procent van het BBP. Door de malversaties van EUgelden en de daaropvolgende sancties van de EU liepen de Bulgaren miljoenen aan fondsgelden mis. Het zijn harde klappen voor het armste EUlid, waar het gemiddelde maandloon nog geen 400 euro bedraagt en 1 op de vier burgers onder de armoedegrens leeft.

Maar misschien is nog het meest ingrijpende wat Kalina Miteva de ‘ontdemocratisering’ van Bulgarije noemt. ‘De democratie is zeer zwak op dit moment. Er is geen transparantie en veel desinformatie.’ Wat ze bedoelt is dat bijna alle Bulgaarse media, zelfs die als kwaliteitsmedia bekend staan, in handen zijn van economische groeperingen met politieke connecties. Uit angst passen journalisten zelfcensuur toe of schrijven regelrecht in het straatje van diverse politieke partijen. ‘We schrijven van blauw (een Bulgaarse aanduiding voor centrumrechtse partijen) naar rood (de socialisten) en weer terug’, zegt een journalist van een middelgrote krant. En dat is precies wat de machthebbers willen, meent senior analist Bezlov. ‘Via de media proberen oligarchen de publieke opinie te beïnvloeden. Via de publieke opinie sturen ze de politiek, en via die politiek de economie.’

Journalisten die proberen de waarheid boven water te krijgen, worden hard aangepakt. Onderzoeksjournalist Christo Christov maakt op een onafhankelijke website die draait op individuele giften elke politicus of business man met een carrière binnen de communistische Staatsveiligheidsdienst bekend. In de loop van de jaren zijn diverse dossiers opengegaan. Maar anderen, zoals die van grote spelers in de energiesector blijven potdicht. Christov wil ze graag openen. Hij zit dicht bij het vuur. Al diverse jaren krijgt Christov dreigbrieven. Onlangs werden ook zijn vrouw en kinderen bedreigd. Wie en wat, daarover wil hij geen uitspraken doen. ‘De politie doet nog onderzoek. Die wil ik niet in de wielen rijden.’

Het Bulgaarse politieke model, zo meent Bezlov wordt steeds meer een ‘cronygarchie’. Ex-onderwereldfiguren spelen elkaar binnen een politiek-economisch oligarchisch netwerk van ‘cronies’ – kameraden – vergunningen, overheidssubsidies of andere voordelen toe, zonder dat iemand ze daar op pakt. ‘Dit model is een reëele bedreiging voor de democratie.’

Kritische massa

Het rommelt in Bulgarije. Duizenden Bulgaren gingen in februari de straat op, in eerste instantie om te demonstreren tegen de hoge energieprijzen,  maar ook uit protest tegen de oligarchen en de corruptie. In Varna protesteerden honderden burgers tegen de macht van TIM. Een 36jarige man stak zichzelf voor het gemeentehuis in brand uit protest tegen deze ‘maffiagroepering’ en de gecorrumpeerde burgemeester van Varna. Hij stierf in het ziekenhuis.

Na een hoop politieke turbulentie trad premier Borissov af en kwamen er in mei vervroegde verkiezingen. Borissov won, maar omdat niemand met hem wilde regeren, kon de tweede grootste partij – de Bulgaarse Socialistische Partij samen met de DPS (de partij van de Turkse minderheid) regeren. Nog in diezelfde maand benoemde premier Plamen Oresjarski een schimmige zakenman tot het hoofd van DANS, de huidige Bulgaarse veiligheidsdienst. Deljan Peevski, lid van de DPS, de ‘Turkse partij’ van Achmed Dogan, was in een eerder kabinet ontslagen op verdenking van ‘misbruik van functie voor eigen gewin’, maar later bij gebrek aan bewijs weer vrijgesproken. Peevski bezit diverse kranten en een tv-zender.  Verontwaardiging sidderde door het land.  ‘Dit is het einde van de democratie’, schreef weekkrant Kapital.

De regering trok de benoeming in, maar het hek was van de dam. Dagenlang protesteerden duizenden mensen in Sofia tegen de nieuwe regering, de maffia en voor ‘Europese normen en waarden.’ Ze kregen steun van de Franse, Duitse, Nederlandse en Belgische ambassadeurs. Eurocommissaris Viviane Reding die de Bulgaarse regering wees op het niet verenigbaar zijn van een oligarchisch model met een moderne democratie. Het kabinet Oresjarski beloofde beterschap en vertrok naar de Zwarte Zeekust om daar vakantie te vieren.

De protesten zullen in de komende maanden opnieuw aanzwellen. Het is een goed teken, meent Bezlov. Tot dit jaar was de Bulgaarse civil society ‘zeer apathisch’ en ‘vervreemd’ van de politiek. Door middel van sociale media, die net als bij de protesten in Turkije zorgden voor onderling contact en informatie-uitwisseling, is er nu een hoop activiteit. Hij hoopt dat deze Bulgaren druk blijven uitoefenen op de politiek. ‘Want een andere weg dan die via de politiek is er niet.’


Tags:

Gerelateerd

Bulgarije lijkt zich meer af te keren van de Europese Unie

Tijdschrift Donau

Europa kan zijn grootste minderheid niet beschermen

Bulgarije heeft Roma hard nodig

Bang Nederland

Bulgaren vrezen voor ‘zigeunerland’

“Een gehandicapt kind is hier niets waard”

Kritiek op Roma-uitzetting door Frankrijk is hypocriet

In Bulgarije. Een vertwijfelde natie op weg naar Europa

Waarom niet Bulgarije?

‘Hot spot’ Sofia

Vertragend, maar niet rampzalig

Economische crisis in Bulgarije

Simeon van Saksen-Koburg-Gotha: Opkomst en ondergang van een verloren zoon

Bulgarije worstelt met zijn Turkse verleden